Ayçiçek Küspesi

Günümüzde karma yem sanayiinde kullanılan hammaddeler içerisinde en önde gelenlerden birisi de yağ sanayi yan ürünleri ya da diğer bir değişle küspelerdir. Küspeler karma yem yapımının vazgeçilmez unsurlarından olup karmaları hem miktar hem de kalite yönünden zenginleştirmek amacıyla kullanılmaktadır (Ergül, 1988).
Ayçiçeği küspesi hoş tadı ve kokusuyla tüm hayvanların severek tükettikleri bir yemdir. Günümüze kadar büyümeyi engelleyici herhangi bir toksik maddeye rastlanmamıştır. Ülkemizde en fazla üretimi olan küspelerden birisi de ayçiçeği küspesidir. Ayçiçeği küspesi, ayçiçeği yağlı tohumlarından yağın alınmasından sonra geriye kalan kısımlarıdır. Piyasada iki tip ayçiçeği küspesi bulunmaktadır. Bunlardan birisi, % 2-3 yağ içeren düşük ham proteinli buna karşılık fazla kabuklu olmaları sebebiyle ham selüloz içeriği yüksek olan kabuk karıştırılmış küspelerdir, bu küspeler gerçek ekstraksiyon küspelerinden pek ayırt edilememektedir. Dikkatli bakıldığında küçük topaklar oluşturmaları ve yapılarının bozulmamış kabuk içermeleri ile kolayca tanınabilmektedir (Ergül, 1994). Diğer küspe türü ise, kabuk oranı düşük olan küspelerdir. Bu tip küspelerde yağ oranı %1.5’ i geçmemektedir ayrıca protein oranı da kabuk içerene göre daha fazladır. Bu tip küspelerde en önemli özellik, besleyici değerinin yüksek olmasıdır.
KÜSPELERİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ayçiçeği küspesinin üretim yöntemleri küspedeki besin maddelerinin miktarı ve kalitesi üzerinde önemli etkiler yapmaktadır.
Ayçiçek küspesinin yem değerini etkileyen en büyük faktör içerdiği kabuklardır. Bilindiği gibi tohumda kabuk oranı önemli yer tutmaktadır. Tohumdan yağ çıkarılırken kabuk ya tamamen soyulmakta ve ayrılmakta, ya kısmen ayrılmakta veya tamamen kabuklu işlenmektedir.
Kabuğun sindirilme derecesi ve yem değeri çok düşük olduğundan, elde edilen küspelerin değeri de içerdiği kabuk oranı ile orantılı olarak değişiklik göstermektedir (Akyıldız, 1986).

• Kabuk oranı; Küspede bulunan fosfor seviyesini etkiler. (Ergül, 1988). Kabuk oranı yüksek olan küspelerin fosfor oranı düşer.
• Kabuk oranı düşük ayçiçeği küspesi; Kükürtlü amino asitlerce diğer küspelere göre daha zengindir. Bu amaçla süs kuşlarında hayvanların güzel bir görünüşe sahip olmaları için bu küspenin karmalarda kullanılması uygundur (Özen ve Ark,1981).
• Kabuk oranı yüksek ayçiçeği küspesi; Yem karmalarında ham selüloz oranını yükselttiğinden kanatlı hayvan beslenmesinde (Kanatlılarda selüloz parçalayan enzimler salgılanamadığı için) kullanılması pek uygun değildir çünkü fazla alınırsa hayvan telef olmasına sebep olur (şişirir) ancak kabuğu ayrılan küspelerde selüloz oranı düştüğünden özellikle civciv ve yumurta tavuğu yem karmalarında bu küspenin belirgin ölçüde olumlu etkilerinin olduğu, ve lisin ile zenginleştirilerek etlik piliçlerde canlı ağırlık artışı, yumurta tavuklarında ise yumurta verimini arttırdığını bildiren çalışmalar (Akyıldız, 1986; Ergül, 1994) yapılmıştır.
• Kabuk oranının yüksekliği, küçükbaş ve büyükbaş hayvan beslenmesinde (büyükbaş hayvanlar selülaz enzimi salgıladığı için) kullanılır fakat sindirme esnasında da enerji sarf edildiği için bu açıdan hayvanlara yarayışı kabuksuz küspeye oranla daha az olmaktadır. Ayçiçek küspesinin sindirilebilirliği büyük oranda içerdiği kabuk oranına bağlıdır. Kabuğu alınmış olanlar organik maddeler bakımından % 70’ in üzerinde sindirilebildikleri halde kabuklu olanlarda bu oran % 40’ n altına düşmektedir (Akyıldız, 1986; Ergül, 1988) .
• Ayçiçeği küspesinin protein oranını ayarlayabilmek amacı ile dışarıdan çiğ kabuk katılması yönteminde katılacak kabuğun mutlaka öğütülmesi gerekmektedir bu işlem sağlam kabuğa oranla aflotoksin oluşumunu 5 kat daha hızlandıracağından bazı sakıncalar oluşturmaktadır (Şenköylü, 1990). Bunun önüne geçmek için kabuğun kontrollü ortamda depolanması ve fungal (mantari) bulaşmanın önüne geçilmelidir.
• Çiğ olarak katılacak kabuğun ikinci bir sakıncası da üreaz enzim aktivitesidir. Bunun önlenmesi için, mutlaka kabukta kavrulma işlemi uygulanmalıdır.(Erener, 2004)
• Çiğ olarak kabuğun dışarıdan katılması tüm sistemi kabuk alınıp da kazanda işlenmesi ve kabuk oranı düşük küspe üretilmesi esasına göre dizayn edilmiş fabrikalarda hem çekirdek işleme kapasitesinin düşmesine hem de yakıt sarfiyatının artmasına sebebiyet vermektedir. .(Erener, 2004)
• Kabuk oranının düşük olması küspede bulunan esansiyel amino asit oranını azaltmaktadır. Ayçiçeği küspesinin proteinlerinin temel yapısını oluşturan amino asitler yandaki panodan da görüleceği üzere büyük çoğunlukla esansiyel kaynaklıdır. Bu amino asitler sindirimi kolay besleyicilik değeri yüksek olduklarından çok değerlidirler bu sebeple ayçiçeği küspesi büyükbaş besi hayvanların temel besin karmalarında mutlaka yer almalıdır.

AYÇİÇEK KÜSPESİ AMİNO ASİT ORANLARI:

AYÇİÇEK KÜSPESİ KİMYASAL YAPISI:

Küspe fiyatları belirlenirken aşağıdaki kriterler mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
• Küspenin ham protein oranı
• Proteinin sindirilebilme oranı
• Proteinin biyolojik kalitesi
• Ham selüloz içeriği
• Mineral ve vitamin içerikleri
• Nem ve kül düzeyleri
• Materyalin homojenliği

Ülkemiz şartlarında üretilen ayçiçeği küspesinde %25-41 oranında ham selüloza rastlamak mümkündür. Bu değerlerin değişkenliği genel olarak ortamda bırakılan kabuk oranına bağlıdır. Son yıllarda genetik ıslah yoluyla kabuk oranı oldukça azaltılan yeni türlerden ham protein düzeyi yüksek, ham selülozu çok düşük küspeler üretilebildiği de görülmektedir (Ergül, 1988).
Ayçiçeği tohumunda kabuk oranı çeşit özelliğine bağlı olarak %17–32 arasında değişmektedir. Ayçiçeği tohumlarında %17–18,3 oranında protein bulunmaktadır. Kabuklu ayçiçeği tohumunda %10–20 oranlarında karbonhidrat, %15–25 selüloz, %3–5 kül ve %5–11 su bulunmaktadır.
AYÇİÇEK KABUĞU KİMYASAL YAPISI:

Sonuç olarak verimli bir küspe üretebilmek için küspedeki kabuk oranını ayarlamanın yanı sıra kullanılan tohumluğun da önemi büyüktür. Kullanılan tohumlukta; İklim ve toprak şartlarının yanı sıra, tabla çapı, 1000 tane ağırlığı, İç oranı, boş dane oranı, Kuru madde oranı, yağ oranı, protein oranı, çimlenme hızı ve gücü, bitki başına tane verimi, bitki başına yağ verimi, kimyasal özellikleri ( Yağ, protein, selüloz oranları ) de dikkate alınarak seçilmelidir.

Ayçiçek Küspesi için 2 cevap

  1. Sayın Baştürk,
    Mantar yetiştiriciliğinde kullanmak üzere ay çekirdeği kabuğuna ihtiyacım vardır.
    Kabuk temini konusunda yardımcı olabilecek adres, kişi, kurum v.b. bilgisi verebilirmisiniz? Kabuk piyasa değeri nedir? Bu konuda fikir verebilirmisiniz?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>